mustafatutar.com

Güneşin Tam İçinde adlı bir internet sitesinde Türkçe kullanımı hakkında güzel bir hareket başlamış. Ben de hem bir katkı yapmak hem de içimden gelenleri söylemek için bu yazıyı kaleme alıyorum.

Benim bahsetmek istediğim konu “de” bağlacının yazımının öğretilmesiyle ilgili. Her yerde “dahi anlamındaki de ayrı yazılır” şeklinde bir yöntem anlatılıyor. Bir yöntem daha var ki o da kafa karıştırıcı. Cümlenin içinden “de”yi çıkarınca anlam bozulmuyorsa o “de” ayrı yazılırmış. Bence cümlenin içinden bağlaç olan “de”yi çıkarınca pekçok cümlede bal gibi de anlam bozuluyor.

Bana üniversitemde (Kocaeli Üniversitesi) hocalarım “bulunma durumu eki olan de” ayrı yazılır diye öğrettiler. Aslında açık açık da öğretmediler ama durum ekleri öğretilince zaten Türkçedeki “de krizi” de aşılmış oldu.

Peki “bulunma durumu eki olan de” nedir. TDK’ya göre bulunma durumu eki “fiilin bildirdiği oluş ve kılışın yerini ve içinde bulunduğu durumu gösteren ad durumu eki”dir. Yani şöyle örnekleyim:

Geçen gün aldığım kitap sende mi kalmış?

Bu cümledeki “de”, kitabın bir kişide bulunması durumunu işaret ediyor. Bir örnek daha:

Ülkemizde çok ciddi dil yanlışları yapılıyor.

Bu cümlede de dil yanlışlarının ülkemizde bulunmasından bahsediliyor.

Şimdi bulunma durumu eki olmayan “de”den bahsedeyim. Bu tür “de”ler bağlaçtır. Örneklemek gerekirse:

Akşamki tartışmada sen de onun gibi mi düşünüyordun?

Bu cümledeki “de” bir bulunmayı ifade etmiyor.

Bence insanlar bulunma durumunu anlarlarsa bu işi daha kolay öğrenirler.

Herkese iyi günler dilerim.

Mustafa Tutar Genel Kültür, Gezegen, Karalama Defteri, Kategorilenmemiş dahi anlamındaki de ayrı yazılır, mustafa tutar